In de afgelopen tien of twee jaar is het besef dat lokale organisaties een rol spelen bij het verlenen van noodhulp algemeen geaccepteerd onder internationale donoren. Toch blijft lokale betrokkenheid in de praktijk vaak beperkt tot slechts één fase van het hulpproces. “Lokalisatie gaat niet alleen over het betrekken van lokale actoren bij de uitvoering,” stelt Elbashir. “Het betekent hen vanaf het begin betrekken - van de eerste behoeftenevaluaties tot het ontwerpen van activiteiten, het leveren van de respons en het evalueren van de resultaten. Het gaat over lokalisatie door ontwerp, niet door standaard.”

De organisatie van Elbashir, Vet-Care, is een van de lokale partners van de Joint Response van de Dutch Relief Alliance (DRA). Vet-Care ondersteunt mensen met geld en tegoedbonnen, ondersteunt vrouwen bij het ontwikkelen van inkomstengenererende activiteiten en werkt aan sanitatie en watervoorzieningen op plaatsen waar ontheemden wonen.

Lokaal geleid
Elbashir vertegenwoordigt de Soedanese lokale partners in de lokale adviesgroep van DRA. Voor hem moet lokalisatie net zo worden behandeld als gendermainstreaming: iets dat structureel in elk programma wordt ingebed. “Het zou geen bijzaak of bonus moeten zijn. Het zou onze manier van werken moeten zijn.” En in het hele land zijn de inspanningen gefragmenteerd, zegt Elbashir. “Iedereen werkt aan lokalisatie, maar niet altijd samen.” Dat gebrek aan coördinatie wordt acuut gevoeld in Soedan, waar het voortdurende conflict en de beperkte toegang betekenen dat lokale actoren vaak de enigen zijn die kunnen werken. “In plaatsen als Noord-Darfur en Noord-Kordofan, die in het midden van Soedan liggen, zijn het de gemeenschapsgroepen en lokale ngo's die nog steeds sterk aanwezig zijn. Zij bereiken de plaatsen waar internationale ngo's niet kunnen komen.”

Hij herinnert zich hoe, vroeg in de crisis, sommige internationale actoren arriveerden in de verwachting uitgestrekte kampen vol ontheemden aan te treffen. In plaats daarvan vonden ze... niets. “Ze vroegen: ‘Waar zijn de mensen?’” zegt Elbashir. “En het antwoord was: in huizen, bij families. Soedanese gemeenschappen namen hen op. Buren openden hun deuren. Familieleden maakten plaats. Het is onderdeel van wie we zijn - dit gevoel van verantwoordelijkheid voor elkaar.” Het was een opmerkelijke uiting van solidariteit die de last droeg terwijl het internationale systeem de achterstand inhaalde. Maar na verloop van tijd werd de druk groter. “Toen hun spaargeld opraakte, verhuisden sommige ontheemden naar verzamelplaatsen zoals scholen. En ondertussen explodeerden de huren van huizen - tot wel 500% in sommige gebieden.”

Steunnetwerken
Na twee jaar crisis heeft de humanitaire sector ook te kampen met een erosie van vertrouwen. “Te vaak kwamen organisaties de gemeenschappen binnen om de behoeften te evalueren en verdwenen daarna weer. Gemeenschappen voelen zich gebruikt,” zegt Elbashir. Daarom begint Vet-Care pas met het verzamelen van gegevens als het budget al is veiliggesteld. “Je belooft niet wat je niet kunt waarmaken. Zo simpel is het.” In de staat Witte Nijl, een van de aandachtsgebieden van DRA, ziet Elbashir een beter model vorm krijgen. “Hier werken acht DRA-partners. We komen maandelijks bij elkaar om te coördineren en overlap te voorkomen. De ene partner werkt aan water, de andere aan hygiëne, weer een andere aan levensonderhoud. Het idee is om elkaar aan te vullen - en meer mensen te bereiken.”

Witte Nijl is ook de stad waar Elbashir nu woont. Hij komt oorspronkelijk uit Al-Ubayyid, maar ontvluchtte de stad met zijn familie in april 2023, toen de gevechten escaleerden. “Technisch gezien ben ik zelf een ontheemdenstatus”, zegt hij. “Maar ik heb geluk gehad. Ik heb mijn leven hier weer kunnen opbouwen, dankzij stabiel werk en steun van mijn organisatie.”

Houd Soedan in de gaten
Op de vraag welke boodschap hij aan wereldleiders zou sturen, aarzelt Elbashir niet: “Hallo, we zijn hier!” Soedan, legt hij uit, wordt geconfronteerd met een van de grootste humanitaire crises ter wereld. Maar de steun schiet tekort - de ogen van de wereld zijn elders gericht. En de steun neemt af of wordt plotseling ingetrokken, zoals in het geval van USAID. Hij maakt zich zorgen over de bijkomende impact van financiële sancties. “Deze sancties treffen gewone mensen. Ze maken het voor organisaties als de onze moeilijker om middelen het land in te krijgen.” Zichtbaarheid is ook belangrijk, zegt hij. “Soedan moet gezien worden. Deel de verhalen. Plaats 30-secondenboodschappen in bioscopen vóór films. Herinner mensen eraan dat deze crisis nog steeds gaande is.”

Uiteindelijk gelooft Elbashir in de kracht van lokale kennis, lokale aanwezigheid en lokaal eigenaarschap. “Als mensen deel uitmaken van de respons op een crisis, dragen ze die kennis met zich mee. Waar ze ook naartoe gaan - of ze nu blijven, verhuizen of terugkeren - het is van hen.”

Foto: Marco de Swart