Blog door Cordaid 

In het onrustige noorden van Burkina Faso redt een lokaal geleide humanitaire respons niet alleen levens. Het verlicht ook de druk op omstreden hulpbronnen en vermindert bronnen van conflicten. Nieuw aangelegde waterpunten verminderen spanningen die te maken hebben met waterschaarste en zijn een bron van sociale cohesie.

De Sahelregio van Burkina Faso, grenzend aan Mali en Niger, is een van die plaatsen waar klimaatcrisis en gewapend geweld elkaar versterken.

Terreur zaaiende gewapende groepen begonnen deze regio te teisteren en verspreidden zich vervolgens naar andere delen van het land, waardoor de regering in 2018 de noodtoestand moest afkondigen. Aanvankelijk waren veel van de aanvallen gericht op staatsstructuren. Zelfs gezondheidscentra werden aangevallen. Daarna werd het geweld ook communaal. De botsingen waren losjes gestructureerd langs gespannen religieuze en etnische lijnen, tussen Fulani-herders en meer sedentaire boerengemeenschappen.

De door klimaatverandering veroorzaakte verschroeiende droogtes en verwoestende overstromingen hebben land en water zwaar onder druk gezet, waardoor nieuwe bronnen van conflicten zijn ontstaan.

Vandaag de dag zijn conflicten onontwarbaar ingewikkeld geworden, met slachtoffers van alle achtergronden en culturen.

Spiraalsgewijs conflict

De Sahelregio van Burkina is van oudsher vooral een land van nomadische herders en hun grazende vee. Land en water zijn hun alfa en omega. Maar door de klimaatverandering hebben verzengende droogtes en verwoestende overstromingen veel druk uitgeoefend op deze slinkende hulpbronnen. Dit heeft nieuwe bronnen van conflicten gecreëerd.

Met steun van NGO's heeft de staat de transhumance corridors afgebakend die de herders gebruiken om hun vee te laten grazen. In het droge seizoen trekt het vee naar vochtigere gebieden in het oosten en in het regenseizoen keert het terug naar de plaats van herkomst. Maar met de toenemende schaarste aan vruchtbaar akkerland exploiteren veel boeren deze passerende zones. Als gevolg daarvan is de corridor geblokkeerd. Herders die zich een weg door de corridor proberen te banen, beschadigen soms de gewassen van de boeren.

Een gezamenlijke actie van vijf Nederlandse hulporganisaties, die gendergerelateerd geweld bestrijdt, onderwijs en gezondheidszorg bevordert en voedsel en bestaansmiddelen verschaft.

Deze gespannen situatie veroorzaakte een neerwaartse spiraal van gewapende conflicten en instortende landbouw- en voedselproductiesystemen. In september van dit jaar hadden meer dan een miljoen mensen onder dwang hun bezittingen achtergelaten, inclusief hun vee, en waren ze naar veiliger gebieden gevlucht. Door overstromingen, zoals die van augustus en september, zijn veel ontheemden opnieuw op de vlucht geslagen.

Verlaten vee blijft nooit lang verlaten. Concurrerende veehouders gaan achter de dieren aan. Dit creëert weer een nieuwe bron van conflicten voor de komende jaren.

Een gezamenlijke reactie van de Dutch Relief Alliance

Begin 2020 reikte het Dutch Relief Alliance uit naar de bevolking van deze veel geplaagde noordelijke regio's van Burkina Faso. Een gezamenlijke actie van vijf Nederlandse hulporganisaties, gaat gendergerelateerd geweld tegen, bevordert onderwijs en gezondheidszorg en biedt hulp op het gebied van voedsel en levensonderhoud.

Samen met OCADES, onze partner Caritas Burkina die al sinds 1961 noodhulp en ontwikkelingshulp biedt, draagt Cordaid haar steentje bij aan deze gezamenlijke respons.

“In de gebieden Djibo en Dori, in de Sahelregio, hebben we ontheemde gezinnen geholpen die buiten de kampen voor intern ontheemden leefden en nog geen humanitaire hulp hadden ontvangen”, zegt eerstelijns humanitaire hulpverlener André Gountan, die aan het hoofd staat van OCADES.

Gezinnen met jonge kinderen, huishoudens met een vrouw, ouderen en wezen aan het hoofd en huishoudens met gehandicapte, weduwe- en bejaarde leden werden als eerste geselecteerd voor hulp. In totaal ontvingen 500 huishoudens met gemiddeld 7 leden voedsel gedurende een periode van drie maanden. Dankzij deze steun konden de ontheemde gezinnen 3 maaltijden per dag bereiden, met ingrediënten uit 5 verschillende voedselgroepen. Er werden onder andere rijst, granen zoals sorghum, maïs, bonen, olie en zout uitgedeeld.

Voedselhulp

Voor velen kwam deze voedselhulp op het nippertje. Mensen hadden alles achtergelaten en hadden niets meer te eten. Dankzij de hulp, die werd georganiseerd in samenwerking met lokale levensmiddelenwinkels, konden ouders hun kinderen en zichzelf te eten geven. En om tô te bereiden, het hoofdgerecht gemaakt van sorghum- of maïsmeel.

“De waterpunten, die een bevolking van meer dan 14.000 mensen bedienen, zijn als goud in deze door droogte getroffen gebieden.”

André Gountan van OCADES Caritas Burkina

Aanvankelijk was het plan om voedselbonnen uit te delen in plaats van voedsel. Logistiek gezien is dit goedkoper en het geeft meer eigenaarschap aan de mensen die het ontvangen. Helaas hebben veldwerkers om veiligheidsredenen deze plannen laten varen.

Gemeenschappen die de ontheemde gezinnen in hun midden hadden opgenomen, ontvingen ook voedselhulp. “Gastgemeenschappen hebben het ook moeilijk, ze moeten omgaan met honger en armoede. We voorzien ook in hun behoeften. En als we hen niet zouden helpen, zou dat tot spanningen leiden,” legt Gountan uit.

Infrastructuur voor watervoorziening

In hetzelfde gebied waar deze 500 ontheemde gezinnen hun toevlucht hadden gezocht, bouwde OCADES negen nieuwe waterpunten en herstelde het drie slecht functionerende waterpunten. “Waterpunten vinden is moeilijk”, vervolgt Gountan. “We hebben dieper dan 50 meter moeten boren om toegang te krijgen tot veilige drinkwaterbronnen. Maar het is de moeite waard. De waterpunten, die een bevolking van meer dan 14.000 mensen bedienen, zijn als goud in deze door droogte getroffen gebieden. Mensen gebruiken ze voor huishoudelijke doeleinden, voor kleinschalige landbouw en voor het kleine beetje vee dat ze nog hebben.”

Zowel lokale bewoners als ontheemden werden getraind in het onderhoud van waterpunten. “Leden van de gastgemeenschap en ontheemde gezinnen maken niet alleen samen goed gebruik van de waterputten, maar delen ook de verantwoordelijkheid ervoor,” aldus Gountan. “Op deze manier verminderen de waterpunten de spanningen die samenhangen met waterschaarste aanzienlijk. En ze zijn een bron van sociale cohesie.”

Coronavirus

Tenslotte laat Covid-19 zelfs in de meest afgelegen delen van Burkina Faso zijn sporen na. “Hoewel het aantal gevallen nog steeds erg laag is, moeten we op onze hoede zijn en er alles aan doen om het virus te stoppen. Daarom hebben we onder de huishoudens die we hebben geholpen ook zeep, gezichtsmaskers, desinfecterende gel en andere hygiëneartikelen uitgedeeld.”

Kijkend naar hoe corona woedt in Europa en de VS, drukt Gountan zijn oprechte bezorgdheid en solidariteit uit. “Tegelijkertijd, als we naar ons land kijken vanuit het perspectief van het coronavirus, kunnen we God en de solidariteit van bepaalde NGO's alleen maar danken dat tot nu toe maar weinig mensen in ons land getroffen zijn door deze wereldwijde gezondheidscrisis”, besluit hij.